Sức khỏe dài hạn và ngắn hạn

Khỏe mạnh là điều mà bất cứ ai trong chúng ta đều muốn, đều cần. Khỏe mạnh có phải là bạn có một cơ thể cơ bắp cuồn cuộn, có thể mang vác mấy chục kí lô đồ đạc, chạy băng băng cả ngày? Hay khỏe mạnh là có thể ăn năm sáu bát cơm một bữa, ngày ăn mấy bữa vẫn cảm thấy ngon miệng, thèm ăn thêm? Hay khỏe là chúng ta có thể thức đêm, làm việc liên tục hơn chục tiếng/ ngày mà không hề thấy mệt. Nghe có vẻ những biểu hiện trên đều là khỏe mạnh, cũng là điều mà nhiều người luôn tự hào kể với người khác về sức khỏe của mình.

Sức khỏe mà chúng ta hiểu thường gồm có 3 khía cạnh là về thân thể, tâm lý và các mối quan hệ xã hội. Một cơ thể không bệnh tật, không có rối loạn về tâm lý hay tinh thần, lại hòa hợp trong môi trường xã hội là khái niệm lý tưởng về khỏe mạnh. Nhưng nó cũng trạng thái nhỏ của cả một cuộc đời con người. Và sức khỏe cũng luôn là mục tiêu của chúng ta trong suốt quãng thời gian chúng ta sống và tổn tại. Nhưng những biểu hiện tốt và quan niệm sai lầm về sức khỏe lại khiến chúng ta dễ chủ quan, lầm tưởng về chính sức khỏe của chính mình.

Giả dụ như hiện tại bạn có một cân nặng lý tưởng, có thể ăn bao nhiêu cũng không lo bị béo, luôn có cảm giác thèm ăn, ăn uống rất ngon miệng. Bạn nghĩ điều này thật tuyệt vời nhưng đôi khi nó lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ: biểu hiện trên cũng có thể gợi ý cho một căn bệnh mạn tính và rất phổ biến : ” Đái tháo đường”. Nhiều người bị đái tháo đường, đặc biệt là đái tháo đường loại 1, thường là những người trẻ và trung tuổi có cân nặng trung bình hoặc gầy, đột nhiên có biểu hiện ăn uống nhiều lên, nhưng vẫn không thấy tăng cân. Và bệnh lý đái tháo đường như vậy thường được phát hiện rất muộn, khi mà nó đã xuất hiện rất nhiều biến chứng rất khó điều trị và quản lý. Điều này cũng đúng với căn bệnh như ung thư và tăng huyết áp.

Có một định kiến về sức khỏe mà chúng ta cũng rất dễ mắc phải: chúng ta coi mục tiêu sức khỏe ngắn hạn và dài hạn là một. Mục tiêu đó giống như mong muốn của chúng ta cần lựa chọn khi muốn chạy nhanh hơn hay muốn chạy lâu hơn và xa hơn vậy. Nếu cố gắng một cách cẩn thận và toàn diện chúng ta vừa có thể chạy xa, vừa có thể chạy lâu hơn như một vận động viên toàn diện, nhưng Usain Bolt cũng chỉ chạy nhanh nhất khi chạy trong 100m – 200m – 400 m, trong 100m thì vận tốc trung bình của Bolt là 37,41km/h.

Nhưng Hicham El Guerrouj hiện nắm kỷ lục thế giới xét về chạy bền. Thời gian chạy hết 1 dặm của anh là 3 phút và 43,13 giây. Có nghĩa là anh này duy trì được vận tốc trung bình 16,12 dặm/giờ (tương đương 25,94km/h) còn Eliud Kipchoge đã hoàn thành một cuộc chạy marathon (26,219 dặm, tương đương 42,2km) trong 1 giờ 59 phút 40 giây.

Tay chạy người Mỹ Zach Bitter nắm giữ kỷ lục thế giới chạy 100 dặm với thành tích 11 giờ, 19 phút, và 13 giây. Tính trung bình, anh này chạy 1 dặm trong 6 phút 48 giây. Có nghĩa là Bitter đã chạy gần như liên tục trong nửa ngày với vận tốc gần 9 dặm/giờ (tương đương 14,48km/h).

Yiannis Kouros, “thánh chạy” người Hi Lạp, nắm giữ kỷ lục thế giới về chạy 1.000 dặm. Anh này đã chạy quãng đường đó trong 10 ngày, 10 giờ, 30 phút, và 36 giây. Tức vận tốc trung bình của Kouros là gần 4 dặm/giờ (tương đương 6,4km/h), bao gồm cả thời gian nghỉ ngơi, ăn uống, và ngủ.

Những kỷ lục không tưởng về sự tốc độ và sức bền của con người. Nó cũng như 2 khía cạnh của sức khỏe: sức mạnh, sức bền cũng như tuổi thọ. Phải chăng việc chúng ta biết đến Usain Bolt nhiều hơn những vận động viên chạy bền cũng giống như chúng ta thích việc tăng cân, đạt cân nặng lý tưởng thông qua việc ăn uống và tập luyện tại các phòng tập thể hình hơn là việc ăn ít hơn, đói hơn, chạy bộ và đi bộ ngoài trời nhiều hơn. Và việc sống thọ và dẻo dai thì cũng khó để đong đếm và để ý hơn việc chúng ta có nhiều cơ bắp và dễ nhìn. Nó không chỉ liên quan đến chất hay lượng hoạt động thể chất, mà cả cách thức chúng ta vận động nữa.

Còn về vấn đề ăn uống, chúng ta ngày nay hầu hết có cuộc sống khá no đủ về thực phẩm và dễ dàng tiếp cận nhiều loại thực phẩm hơn các thế hệ trước. Và việc ăn nhiều thịt, cá, trứng, sữa và mỡ động vật hơn là rau củ hay ngũ cốc khiến chúng ta ngày nay cao hơn, to lớn hơn, dồi dào sinh lực hơn, cảm thấy vui vẻ hơn, sinh sản tốt hơn. Nhưng nếu về tuổi thọ hay sự khỏe mạnh lâu dài thì đang diễn biến theo chiều ngược lại. Tuổi thọ trung bình của chúng ta hiện tại là khoảng 70 tuổi cao hơn rất nhiều so với thời Trung cổ chỉ tầm 40 tuổi và 19-20 tuổi vào thời Tiền sử. Con số này tăng lên vì sự phát triển của y tế, khoa học và kỹ thuật. Sự biến mất dần của nạn đói, chiến tranh hay dịch bệnh nguy hiểm như tả, lỵ. dịch hạch,.. Nhưng con người chúng ta sống lâu hơn để dễ bị mắc các bệnh về chuyển hóa như béo phì, đái tháo đường hơn. Những căn bệnh như ung thư, hay tự miễn ngày càng phổ biến và gây ra cái chết cho chúng ta nhiều hơn tổ tiên của chúng ta. Cuộc sống hiện tại của chúng ta đã khác xa những vị tổ tiên săn bắt và hái lượm. Chúng ta ngồi nhiều hơn, ít đi lại hơn. Thực phẩm của chúng ta nhiều hơn, chúng ta không mấy khi bị đói, nhưng thực phẩm của chúng ta ngày càng ít chất dinh dưỡng và có thêm nhiều thành phần “lạ” như hóa chất bảo quản, thuốc trừ sâu hoặc phân bón. Chúng ta có nhiều loại thực phẩm khác xa với tổ tiên như cà phê, rượu bia,… Chúng ta có thể học theo tổ tiên để có thể khỏe mạnh, nhưng chúng ta cũng đủ khác để không thể ăn được những thứ mà tổ tiên chúng ta đã từng.

Sức khỏe của mỗi chúng ta là tập hợp của rất nhiều yếu tố như di truyền, thói quen ăn uống – sinh hoạt, các hoạt động hàng ngày, tiếp xúc xã hội, v.v… Để khỏe mạnh hơn, kể cả ngắn hạn hay dài hạn, chúng ta cần tìm hiểu thật kỹ từ phương pháp chuẩn bị áp dụng đến chính bản thân của chúng ta: thói quen, tình trạng sức khỏe, khả năng thực hiện,..

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

Blog tại WordPress.com.

Up ↑

Tạo trang web với WordPress
Tham gia
%d người thích bài này: